tat

Balıkesir'in zeytin, tahıl ve baklagil üretimi için önemli bir coğrafyada yer alması, iki farklı denize kıyıları ve bölgenin eşsiz doğası şehrin mutfak kültürüne yansımıştır. Körfez bölgesinde zeytinyağı üretiminin gelişmesi yemeklerde zeytinyağı kullanımını yaygınlaştırmıştır. Balıkesir'de 50 farklı çeşit yerli peynir üretilmektedir.

Keşkek, şura, tirit, saçaklı mantı, zerde, höşmerim, Balıkesir kaymaklısı, papalina, Mihaliç peyniri, Ayvalık zeytinyağı, Susurluk tostu, Ayvalık tostu ve börülce ekşilemesi; Balıkesir mutfağının önemli lezzetlerinden bazılarıdır.

Höşmerim Tatlısı

Höşmerim Tatlısı, kökeni Orta Asya Yörüklerine dayanan, Evliya Çelebi’nin Seyahatname’sinde de bahsettiği ve Balıkesir ile özdeşleşmiş coğrafi işaret tescilli tarihi bir peynir tatlısıdır. Adını Farsça hoş (tatlı) ve maram (kaymak) sözcüklerinden alan bu coğrafi işaretli lezzetin en büyük sırrı, meralardaki şifalı bitkilerle beslenen koyunların bahar sonundaki koyulaşmış sütünden yapılan tuzsuz taze peyniridir. Osmanlı'dan günümüze ulaşan tescilli tarifine göre bu tatlı; %50 çiğ süt, %40 şeker, %9 irmik, %0,98 yumurta sarısı ve %0,01 renklendiricinin kazanlarda sürekli karıştırılarak pişirilmesiyle hazırlanır. Kendine has hafif ekşimsi-tatlı aroması ve ağızda eriyen ipeksi dokusuyla Höşmerim, Türkiye’nin en köklü ve özgün gastronomi miraslarından biridir.

Tirit

Tirit ekmekleri veya yufka küçük parçalar halinde kesilir ve bir tepsiye yerleştirilir. Üzerine tavuk suyu dökülür. Tavuk eti eklenir. Tereyağı ısıtılır ve üzerine dökülür. Karabiber eklenir. Tirit; karabiber ve maydanoz ile süslenerek servis edilir.

Zerde

Malzemeler: 1 kg tuzsuz taze peynir, 2 yumurta sarısı, 250 gr irmik, 100 gr un, 1 kg toz şeker, bir çay kaşığı kabartma tozu

Hazırlanışı: Bir tencereye 1 kg tuzsuz taze peynir konur. İçine bir çay kaşığı kabartma tozu atılır. 2 yumurta sarısı karıştırılarak eklenir. Kısık ateşte karıştırarak yağı çıkana kadar bal rengine dönene kadar bir saat pişirilir. 250 gr irmik, 100 gr un, 1 kg toz şeker ilave edilir. Şeker eriyene ve yağını salana kadar bir süre karıştırılır. Renk için biraz safran eklenebilir. Soğuduktan sonra servis edilir.

Susurluk Tostu

Balıkesir’in Susurluk ilçesine özgü malzemeleri ve yapılışıyla öne çıkan, sıradan tostlardan çok farklı tescilli bir yöresel lezzettir. Bu tostun en büyük sırrı; yalnızca Susurluk'ta geleneksel ekşi maya ile üretilen özel tava ekmeği, inek sütünden yapılan, yağlı, az tuzlu ve en az iki ay soğuk havada olgunlaştırılmış kelle (tost) peyniri ile kaliteli dana sucuğunun döküm makinelerde dışı yağlanarak çıtır çıtır gevretilmesidir. Kaşar veya beyaz peynir yerine erirken tamamen dağılmaması için 3-6 gün salamurada bekletilen bu özel kelle peynirinin kullanıldığı Susurluk Tostu, yanındaki bol köpüklü Susurluk ayranıyla birlikte bölgenin en ikonik gastronomi miraslarından biridir.

Susurluk Ayranı

Balıkesir’in Susurluk ilçesiyle özdeşleşmiş, bardağından taşan yoğun beyaz köpüğü ve hafif ekşimsi-kremsi lezzetiyle Türk mutfak kültürünün coğrafi işaret tescilli en ikonik içeceklerinden biridir. Onu sıradan ayranlardan ayıran en büyük sırrı; bölgedeki meralarda doğal beslenen hayvanların tam yağlı sütünden yapılan katkısız yoğurdun kullanılması ve özel makinelerle sürekli yukarı pompalanıp yüksekten tekrar hazneye dökülerek mekanik bir devir daim (sirkülasyon) yöntemiyle havalandırılmasıdır. Hiçbir yapay madde içermeyen bu doğal havalandırma işlemi sayesinde saatlerce sönmeyen ipeksi bir köpük yapısına, yüksek yağ oranına ve hafif bir tuza sahip olan buz gibi Susurluk Ayranı, meşhur Susurluk tostuyla birlikte yolculukların ve Ege gastronomisinin vazgeçilmez lezzet ikilisini oluşturur.

Ayvalık Tostu

Balıkesir’in Ayvalık ilçesine özgü, zengin malzemesi ve büyüklüğüyle Türkiye'nin en popüler sokak lezzetlerinden biridir. Onu benzersiz kılan en temel unsur, içeriğindeki nohut mayası sayesinde dışı çıtır, içi yumuşacık kalan özel Ayvalık tost ekmeğidir.

Genellikle döküm ızgarada pişirilen sosis, salam, sucuk, eritilmiş kaşar peyniri, Rus salatası ve turşu gibi bol malzemeyle hazırlanan bu doyurucu tost, Ayvalık Tostçular Çarşısı başta olmak üzere Ege gastronomisinin en sevilen ve en ikonik simgelerinden biridir.

Balıkesir Kaymaklısı

Balıkesir ile özdeşleşmiş, kentin en seçkin coğrafi işaret tescilli geleneksel lezzetlerinden biridir. Özellikle manda ve inek sütünden elde edilen halis, yoğun Balıkesir kaymağının, özel olarak açılan ince ve çıtır hamur katmanları arasında buluşmasıyla hazırlanır. Üzerine dökülen hafif şerbetiyle hem şerbetli hem de yoğun sütlü/kaymaklı bir dokuya sahip olan bu coğrafi işaretli tatlı, ağır olmayan ama son derece zengin lezzetiyle Balıkesir’in gastronomi kültüründeki yerini korumaktadır.

Ayvalık Lor Tatlısı

Ayvalık Lor Tatlısı, Balıkesir’in Ayvalık ilçesiyle özdeşleşmiş, kentin en hafif ve özgün coğrafi işaret tescilli geleneksel lezzetlerinden biridir. Bu özel tatlının temelini, yöre meralarında beslenen hayvanların sütünden elde edilen tamamen tuzsuz, taze ve yağlı Ayvalık loru oluşturur. Un kullanılmadan ya da çok az miktarda un ve irmik eklenerek fırınlanan bu coğrafi işaretli lezzet, üzerine dökülen hafif şerbeti tamamen çekerek ağızda dağılan, ipeksi bir dokuya kavuşur. Genellikle üzerine eklenen manda kaymağı veya sakızlı dondurma eşliğinde servis edilen tatlı, Ege gastronomi kültürünün en seçkin miraslarındandır.

Balıkesir Kahvaltısı

Balıkesir Kahvaltısı, Marmara ve Ege’nin kesişimindeki kentin zengin tarım, hayvancılık ve zeytincilik kültürünü sofraya taşıyan benzersiz bir gastronomi deneyimidir. Tüm ilçelerin lezzet mirasını bir araya getiren bu zengin sofrada; Manyas’ın kelle, İvrindi’nin sepet, Ayvalık’ın lor ve keçi peynirleri yer alır. Ayvalık’ın erken hasat sızma zeytinyağları ile etli zeytinlerinin eşlik ettiği kahvaltıda, manda kaymağı, yayık tereyağı ve Edremit Körfezi’nin çam ile petek balları doğal bir tat sunar. Özel yapım sucuklar ve zeytinyağlı sıcak ot kavurmalarıyla zenginleşen sofra, meşhur Höşmerim ve Ayvalık lor tatlısı gibi lezzetlerle tamamlanır. Balıkesir Kahvaltısı, bu geniş ürün yelpazesiyle Türkiye’nin en köklü kahvaltı geleneklerinden biridir.

Papalina Balığı

Ayvalık ile özdeşleşen papalina balığı, Edremit Körfezi’nin temiz ve plankton açısından zengin sularında yetişen, halk arasında sardalyanın küçüğü olarak bilinen ve ringa balığı ailesine ait olan bölgeye has endemik bir lezzettir. En büyük özelliği, kılçığının ve pullarının yok denecek kadar ince, kılçıksız hissi veren yumuşak yapısı ve hamsiye kıyasla çok daha hafif, yağlı ve lezzetli bir ete sahip olmasıdır. Genellikle yaz aylarında avlanan papalina, Ayvalık’ın geleneksel balık lokantası kültürünün başrol oyuncusudur. En yaygın ve makbul hazırlama yöntemi; balıkların temizlenip hafifçe unlandıktan sonra Ayvalık’ın ödüllü sızma zeytinyağında, derin tavada çıtır çıtır olana kadar kızartılmasıdır. Kılçığıyla, kafasıyla bütünüyle çıtır bir cips gibi tüketilen papalina, üzerine sıkılan taze limon eşliğinde Ege sofralarının vazgeçilmez bir yaz klasiğidir.

Edremit Körfezi Yeşil Çizik Zeytini

Edremit Körfezi Yeşil Çizik Zeytini, Kazdağları’nın sağladığı zengin oksijen ve rüzgâr akıntıları ile Edremit Körfezi’nin mikroklimasında yetişen zeytin ağaçlarından elde edilen, coğrafi işaret tescilli çok özel bir üründür. Bu zeytinin en belirleyici özelliği, sonbaharda tam olgunluğa erişmeden, yani yeşil renkteyken el ile özenle hasat edilmesi ve geleneksel yöntemlerle sadece boyuna çizilerek tatlandırılmasıdır. Kimyasal işlem görmeden, yalnızca su ve tuz içeren doğal salamura içinde bekletilerek yavaşça olgunlaşan yeşil çizik zeytini, meyvemsi aromasını ve kendine has hafif buruk lezzetini tamamen korur. Çekirdeğinin etinden kolayca ayrılması, ince kabuğu ve ağızda dağılan diri dokusuyla Edremit Körfezi Yeşil Çizik Zeytini, bölgenin asırlık zeytincilik kültürünün en seçkin ve doğal miraslarından biridir.

Savaştepe Mihaliç Kelle Peyniri

Balıkesir’in Savaştepe ilçesinin meralarında doğal beslenen koyun ve ineklerin sütünden elde edilen, bölgenin asırlık mandıracılık geleneğini yansıtan coğrafi işaret tescilli çok özel bir peynirdir. Mihaliç peyniri ailesinin en nitelikli örneklerinden biri olan bu lezzet, geleneksel şirden mayası kullanılarak büyük tekerlekler (kelleler) halinde üretilir ve tuzlu salamurada uzun süre olgunlaştırılır. Savaştepe'nin iklimi ve bitki örtüsü sayesinde kendine has keskin bir aromaya, sert ve bol gözenekli (gözlü) bir yapıya sahip olan bu coğrafi işaretli peynir, dışındaki kalın kabuğuyla tazeliğini uzun süre korur. Özellikle ısındığında mükemmel eriyen ve uzayan yapısıyla meşhur tostların vazgeçilmezi olan Savaştepe Mihaliç Kelle Peyniri, zengin aromasıyla hem kahvaltı sofralarının hem de geleneksel hamur işlerinin başrol oyuncusudur.

Manyas Kelle Peyniri

Manyas Kelle Peyniri, Balıkesir’in Manyas ilçesi ve çevresinde, özellikle Manyas Gölü etrafındaki sulak ve zengin meralarda beslenen koyun, keçi ve ineklerin sütünden üretilen coğrafi işaret tescilli tarihi bir peynirdir. Mihaliç peyniri geleneğinin bu bölgedeki en özgün temsilcisi olan bu lezzet, tamamen doğal şirden mayası kullanılarak büyük yuvarlak kalıplar (kelleler) halinde hazırlanır. En belirleyici özellikleri; gözenekli (gözlü) yapısı, açık sarı rengi, kendine has hafif tuzlu-keskin aroması ve sert dokusudur. Deniz tuzuyla hazırlanan özel salamura havuzlarında aylarca olgunlaştırılarak karakteristik lezzetine kavuşan bu peynir, bölgenin tescilli tostlarına lezzet veren eriyen dokusunun yanı sıra, yoğun aromasıyla kahvaltı sofralarının aranan ve saygı duyulan geleneksel bir klasiğidir.

Ayvalık Kelle Peyniri

Ayvalık Kelle Peyniri, Kuzey Ege’nin kendine has mikroklimasına sahip Ayvalık meralarında doğal beslenen koyun, keçi ve inek sütlerinin paçalıyla üretilen, asırlık mandıracılık geleneğinin en güçlü temsilcilerinden biridir. Geleneksel şirden mayası kullanılarak büyük yuvarlak kalıplar (kelleler) halinde basılan bu peynir, deniz tuzuyla hazırlanan özel salamuralarda uzun süre olgunlaştırılarak karakteristik yapısına kavuşur. Sert dokusu, açık sarı rengi ve gözenekli (gözlü) yapısıyla öne çıkan Ayvalık Kelle Peyniri, bölgenin meşhur sızma zeytinyağları ve erken hasat zeytinleriyle mükemmel bir uyum yakalar. Isıyla buluştuğunda eriyen ve uzayan yapısıyla yörenin meşhur tostlarına benzersiz bir lezzet katan bu peynir, yoğun ve keskin aromatik profiliyle Ege şarküteri kültürünün ve zengin kahvaltı sofralarının aranan geleneksel bir klasiğidir.

Ayvalık Sakızlı Kurabiyesi

Ayvalık Sakızlı Kurabiyesi, Kuzey Ege’nin köklü mutfak kültürünü ve mübadele döneminin gastronomi mirasını günümüze taşıyan, Ayvalık ile özdeşleşmiş coğrafi işaret tescilli çok özel bir lezzettir. Bu kurabiyenin en belirleyici sırrı, hamurunda kullanılan unun kalitesi, bölgenin ödüllü sızma zeytinyağı veya halis tereyağı ile birleşen dengeli dokusu ve en önemlisi Ege’nin karşı kıyılarından gelen hakiki damla sakızı (mastika) aromasıdır. Pişerken etrafa yaydığı benzersiz kokusu, ağızda hemen dağılan kıyır kıyır yapısı ve damakta bıraktığı ferahlatıcı sakız rayihasıyla karakterize olan bu geleneksel lezzet, hiçbir yapay renklendirici ve katkı maddesi içermez. Özellikle zeytin çiçeği kolonyası ve okkalı bir Türk kahvesi eşliğinde ikram edilen Ayvalık Sakızlı Kurabiyesi, ilçenin tarihi sokaklarındaki taş fırınların sıcaklığını sofralara taşıyan en zarif ve prestijli tatlı miraslarındandır.

Kirli Hanım Peyniri

Kirli Hanım Peyniri, Ayvalık ve Edremit Körfezi bölgesine özgü, asırlık geçmişiyle asıl kimliğini koruyan ve unutulmaya yüz tutmuşken küllerinden doğan çok özel bir geleneksel lezzettir. Tamamen koyun sütünden üretilen bu özel peynir, 2023 yılında Norveç’te düzenlenen ve 43 ülkeden 4.502 peynirin yarıştığı prestijli organizasyonda dünya üçüncülüğü elde ederek uluslararası gastronomi sahnesinde büyük bir başarıya imza atmıştır. Peynirin yapım süreci, tamamen doğanın ritmine ve geleneksel mandıracılık zanaatına dayanır. Haziran ve temmuz aylarında, güneşin en bol olduğu dönemde kalıplanan peynirler, 10 gün ile 1 ay arasında değişen sürelerde dışarıda kurumaya bırakılır. Bölgenin yakıcı güneşi ve meşhur kuzey rüzgârlarının etkisiyle dış yüzeyi kuruyup koyu bir renk alırken, iç kısmı nemini salarak bembeyaz kalır; peynire özgün karakterini veren "Kirli Hanım" ismi de tam olarak bu doğal olgunlaşma sürecinden gelir. Güneşte bekledikçe küçülen, sıkılaşan ve son derece yoğun, zengin bir aromatik profil kazanan Kirli Hanım Peyniri, hem derin tarihi kökleriyle hem de kazandığı dünya derecesiyle Türkiye’nin gurur kaynağı olan en sıra dışı gastronomi miraslarından biridir.