ببین

کرکلارالی، شهری که نخستین نشانه‌های زندگی شهری در تراکیه در آن دیده شده، به‌خاطر یافته‌های باستان‌شناختی‌اش توجه بسیاری را جلب می‌کند. موزه کرکلارالی، که یافته‌های به‌دست‌آمده از کاوش‌های منطقه را به نمایش می‌گذارد، با مجموعه ارزشمند خود تاریخ این منطقه را روشن می‌کند؛ به‌ویژه یافته‌های شهر باستانی کانلی‌گچیت و تپه آقچه‌پینار. نمونه‌های معماری مدنی عثمانی در کرکلارالی از قرن نوزدهم نیز دیدنی هستند.

مجموعه سوکولو محمد پاشا

این مجموعه در ورودی منطقه لوله‌بورگاز، در محوطه‌ای گسترده قرار دارد. مجموعه‌ای که در سال‌های ۱۵۶۹ تا ۱۵۷۰ برای عبادت، تجارت و آموزش ساخته شد، مسجد، مغازه‌های طاق‌دار، کاروان‌سرا، حمام و مدرسه دینی را در بر می‌گیرد. این مجموعه که به دست معمار بزرگ، سنان و گروه او ساخته شد، در بیرون از دیوارهای بیزانسی قرار دارد؛ دیوارهایی که بخش عمده آن‌ها ویران شده‌اند. مجموعه حدود ۴۰ هزار متر مربع وسعت دارد. در بخش غربی آن نیز سوکولو محمد پاشا قصری برای سلطان وقت ساخت.

مجموعه خضر بیگ

این مجموعه در مرکز کرکلارالی قرار دارد و از یک مسجد، حمام و بازار آراستا تشکیل شده است. مسجد را کوسه میهال‌زاده خضر بیگ در سال ۱۳۸۳ ساخت و یوسف پاشا اهل آیدوس در سال ۱۸۲۴ آن را مرمت کرد. حمام و بازار آراستا نیز در سال ۱۳۸۳ به دست کوسه میهال‌زاده خضر بیگ و در کنار یکدیگر ساخته شدند. بر اساس کتیبه بخش زنان، حاجی حسین آقا حمام را بین سال‌های ۱۶۸۳ تا ۱۷۰۴ مرمت کرده است.

ویزِه (مسجد غازی سلیمان پاشا)

این بنا در محله قلعه، میان دیوارهای داخلی و بیرونی منطقه ویزه قرار دارد. در قرن ششم و در دوره ژوستینین ساخته شد و در نیمه دوم قرن چهاردهم به مسجد تبدیل شد. نقشه آن مستطیل‌شکل و تقریباً مربع است. سرستون‌های مرمرین بنا به سبک کورینتی ساخته شده‌اند.

قلعه ویزه

این قلعه در محله قلعه، بخش‌های شمالی و غربی شهر ویزه را در بر می‌گیرد. برآورد می‌شود که بنای اولیه آن بین سال‌های ۷۲ تا ۷۶ پیش از میلاد ساخته شده باشد. بعدها، در دوره بیزانس و در فاصله سال‌های ۵۲۷ تا ۵۶۵، ژوستینین آن را بازسازی کرد. در دیوارهای بخش شمالی شهر از سنگ‌های مایل به آبی و خوش‌تراش استفاده شده است؛ موضوعی که این احتمال را مطرح می‌کند که بنا در اواخر دوره بیزانس دوباره ساخته شده باشد.

تئاتر باستانی ویزه

در پی کاوش‌های منطقه ویزه، تنها تئاتر دوره روم که تاکنون در این منطقه شناخته شده، از زیر خاک بیرون آمد. این تئاتر به‌طور متوسط ظرفیت ۴۰۰۰ تماشاگر را داشته و جایگاه‌ها و پلکان‌های آن به‌طور کامل از مرمر ساخته شده‌اند. یک مجسمه بزرگ زنانه و چهار نقش‌برجسته صحنه نیز در محوطه تئاتر پیدا شده‌اند. این آثار در موزه کرکلارالی به نمایش گذاشته شده‌اند.

صومعه آیا نیکولا

این صومعه در منطقه کیییکوی قرار دارد و یکی از بهترین نمونه‌های صومعه‌های صخره‌ای دوره بیزانس، متعلق به قرن‌های ششم تا نهم، به شمار می‌رود. کلیسا در طبقه همکف، چشمه مقدس در زیر آن و بخش‌های مخصوص راهبان در طبقات بالاتر قرار دارند. اتاق‌هایی نیز به‌صورت طبقه‌طبقه در دل صخره‌ها کنده شده‌اند. در بخش شمالی، پلکانی به چشمه مقدس منتهی می‌شود. در سمت شرقی کلیسا نیز ورودی دومی وجود دارد.

مسجد بابائسکی و پل بابائسکی

این مسجد در سال ۱۵۵۵ به سفارش جِدیدعلی پاشا و به دست معمار سنان ساخته شد و همچنان به‌عنوان مسجد مورد استفاده قرار می‌گیرد. مناره تک‌ایوان آن در جریان جنگ بالکان در سال ۱۹۱۲ ویران شد و بعدها دوباره ساخته شد. این مسجد نمونه‌ای کوچک از مسجد سلیمیه در ادرنه است.

پل بابائسکی نیز از دیدنی‌های منطقه بابائسکی است. این پل در سال ۱۶۳۳ و در دوره سلطنت سلطان مراد چهارم عثمانی ساخته شد.

پل سوکولو محمد پاشا

این پل به نام وزیر اعظم، سوکولو محمد پاشا، در سال‌های ۱۵۶۹ تا ۱۵۷۰ ساخته شد. سنگ‌های نمای آن با چکش پرداخت شده‌اند و پایه پل در سمت پشت‌بند استحکام زیادی دارد. سطح بالادست پایه، در سمت لوله‌بورگاز، شکلی هرمی دارد که بر نیمه‌ای از یک نقشه منظم دوازده‌ضلعی استوار است و ساختار اصلی خود را حفظ کرده است. پایه دیگر را سازندگانی غیرمتخصص بازسازی کرده‌اند و به‌جای شکل هرمی، آن را مخروطی ساخته‌اند. با این حال، پل همچنان مورد استفاده است.

این پل برای عبور از مسیرهای آبی در جاده‌های کاروانی و پستی ساخته شد. در دوره عثمانی، صدها استادکار ساختمانی زیر نظر یکی از معماران کاخ فعالیت می‌کردند؛ معماری که معمار ارشد ارتشِ در حال لشکرکشی او را انتخاب می‌کرد. این گروه، در چارچوب راهبردهای نظامی، بناها و پل‌ها را می‌ساختند. برخی از این پل‌ها با شتاب و از چوب ساخته می‌شدند. پل سوکولو محمد پاشا یکی از معدود پل‌هایی است که تا امروز باقی مانده و در مسیرهای لشکرکشی غربی، بر روی رود هارامی قرار دارد.

پل آلپولو (سینانلی)

این پل در اواسط قرن شانزدهم و در دوره سوکولو ساخته شد. پل آلپولو یکی از باشکوه‌ترین پل‌هایی است که معمار کوجا سنان ساخته است. پل، طاقی نوک‌تیز دارد. سنان برای ساخت این طاق بزرگ از سنگ‌های نمای یکپارچه‌ای استفاده کرد که طول هرکدام ۷۶ سانتی‌متر است. در هیچ پل دیگری طاق‌سنگی با چنین پهنایی دیده نمی‌شود. طول این سنگ‌ها به ۲٫۵ متر می‌رسد. نقش قرنیزها یکسان است و سطوح بیرونی با سنگ‌های پیونددهنده به هم متصل شده‌اند.

پل آکارجا در پِهلیوان‌کوی

این پل بر روی رود ارگنه و در جاده اوزون‌کوپرو ـ ادرنه قرار دارد. پل را برای عبور از آب‌های فراوان رود ارگنه ساختند؛ آبی که در مسیر گسترش امپراتوری عثمانی از آناتولی به بالکان مانع ایجاد می‌کرد. پل در مجموع هفت طاق دارد که در اطراف طاق گرد بزرگی در مرکز آن قرار گرفته‌اند. پل همچنان مورد استفاده است. نیمه بالایی کتیبه پل شکسته است و تاریخ ساخت روی آن دیده نمی‌شود؛ بنابراین سال دقیق ساخت مشخص نیست. با این حال، با توجه به روش ساخت، مصالح و هدف استفاده، احتمالاً پل در قرن شانزدهم ساخته شده است.

بر اساس روایت‌های شفاهی، پل را استادی به نام پاولو ساخته است. با وجود تلاش‌های فراوان، طاق مرکزی محکم نمی‌شد. گفته می‌شود استاد سازنده پل پیشنهاد کرد که برای نجات طاق مرکزی باید مردی دلیر را قربانی و در دیوار دفن کنند. در نهایت، تصمیم گرفتند میان زنانی که برای کارگران غذا می‌آوردند قرعه‌کشی کنند و زنی را که نامش بیرون می‌آمد قربانی کنند. متأسفانه زنی که قرعه به نامش درآمد تازه زایمان کرده بود و به نوزادش شیر می‌داد. با این حال، روز بعد او را قربانی کردند و در طاق دفن کردند. سرانجام طاق کامل شد. به همین دلیل می‌گویند هر جمعه‌شب صدای گریه زنی از پایه پل شنیده می‌شود و قطره‌های شیر از میان دو سنگ می‌چکد.

صومعه‌های غاری ویزه

این‌ها آثار دوره بیزانس در منطقه آسماکایالار ویزه هستند. سنگ‌تراشان با استفاده از چندین غار طبیعیِ پیوسته، این مجموعه‌ها را شکل داده‌اند. وجود گورهای صخره‌ای با ویژگی‌های مشابه در نزدیکی آن‌ها نیز قابل توجه است. بخشی از صومعه به‌عنوان انبار دام استفاده می‌شود.

کلیسای کویون‌بابا

این کلیسا در روستای کویون‌بابا، در منطقه مرکزی کرکلارالی قرار دارد؛ روستایی که در دوره عثمانی بلغارها و ترک‌ها در آن کنار هم زندگی می‌کردند. کلیسا تا حدی سالم مانده و ویژگی‌های معماری آن به نیمه دوم قرن نوزدهم بازمی‌گردد. سنگ‌های نمای آن با چکش پرداخت شده‌اند و سنگ‌های گوشه قاب‌بندی شده‌اند. بخشی از سقف فروریخته است. زمانی که بلغارها در روستای کویون‌بابا زندگی می‌کردند، کلیسا برای مسیحیان بلغار باز بود. پس از آنکه بلغارها در پی تبادل جمعیت سال ۱۹۲۴ روستا را ترک کردند، کلیسا متروکه شد.

مسجد قاضی کرکلارالی

این مسجد در مرکز کرکلارالی قرار دارد. مسجد که در سال ۱۵۷۷ میلادی (۹۸۵ هجری) ساخته شده، هنوز مورد استفاده است و نقشه‌ای مربع‌شکل دارد. نام آن از دادگاهی گرفته شده که پیش‌تر در نزدیکی مسجد قرار داشت. این بنا را مسجد امین علی چلبی نیز می‌نامند. سه نمای مسجد با سنگ آهک تراش‌خورده پوشیده شده‌اند. چهارچوب‌ها و پیشانی پنجره‌های ردیف پایینی از سنگ آهک و با مهارت بسیار ساخته شده‌اند. گل‌نقش‌های برجسته روی قوس‌های تخلیه، نزدیک به رأس قوس‌ها، تنها عناصر تزئینی مسجد هستند. سقف و بام چوبی و چهارشیب است و با سفال‌های سبک ترکی پوشانده شده است. مناره چندضلعی مسجد به بدنه آن چسبیده است.

آبنماها

بر اساس منابع مکتوب موجود، در مرکز شهر کرکلارالی ۱۵ آبنمای سنتی وجود داشته است، اما تنها چهار مورد از آن‌ها باقی مانده‌اند. دو آبنمای باقی‌مانده نیز به مکان دیگری منتقل شده‌اند.

برخی از آن‌ها عبارت‌اند از:

آبنمای پاشا

این آبنما در سال ۱۶۲۲ ساخته شد. آبنمای دیواریِ یک‌طرفه با نقشه‌ای مربع‌شکل، در گوشه غربی دیوار حیاط مسجد پاشا در منطقه کوجاحیدر قرار گرفته و از سنگ آهک تراش‌خورده ساخته شده است. روی تخته‌سنگی که در طاقچه‌ای با قوس نوک‌تیز و کم‌ارتفاع قرار دارد، یک شیر آب دیده می‌شود. سنگ کلید قوس به سمت بیرون برجسته است. آبنما بسیار ساده است و فقط در بخش لبه بام و تخته‌سنگ تزئین شده است.

آبنمای کایوم‌اوغلو

این آبنما در سال ۱۷۷۲ در منطقه کاراجاابراهیم ساخته شد. آبنمای گوشه‌ای با نقشه مستطیل‌شکل است و آب آن از شیری در طاقچه‌ای با قوس نیم‌دایره‌ای در یکی از اضلاع جاری می‌شود. کتیبه ساخت در نزدیکی بالای قوس این طاقچه نصب شده است؛ در دو سوی قوس میخ‌های تزئینی و در بالای آن کتیبه مرمت قرار دارد. نمای جلویی آبنما که مخزن آب آن با طاق پوشیده شده، لبه‌ای دارد که پیشانی سه‌گوشی را شکل می‌دهد.

آبنمای زندان

این آبنما در منطقه کاراکاش قرار دارد و در نیمه دوم قرن نوزدهم ساخته شده است. ساختمان زندان که بعدها در کنار آبنمای مربعی‌شکل ساخته شد، نام خود را به آن داده است. این آبنما دو رو دارد و در هر دو سمت آن طاقچه‌هایی با قوس نیم‌دایره‌ای دیده می‌شود؛ اما اکنون فقط یک سمت آن قابل استفاده است. برخی از سنگ‌های کلید قوس به شکل مستطیل و برجسته ساخته شده‌اند. گوشه‌های آبنما با نیم‌ستون‌های گرد و دو ردیف قرنیزهای قاب‌دار شکل گرفته‌اند.

حمام خضر بیگ (حمام دوقلو)

این حمام در مرکز کرکلارالی و در میدان جمهوریت قرار دارد. در سال ۱۳۸۳ میلادی (۷۸۵ هجری) ساخته شد، در سال ۱۶۸۳ مرمت شد و هنوز فعال است. نمای بیرونی دیوارها با سنگ آهک پرداخت‌شده پوشیده شده است. نورگیرهای گنبد از سنگ آهک ساخته شده‌اند و جلوه‌ای چشمگیر دارند. حمام در کنار بازار آراستا ساخته شده است.

حمام سوکولو محمد پاشا در لوله‌بورگاز

این حمام بین سال‌های ۱۵۶۹ تا ۱۵۷۰، هم‌زمان با مجموعه سوکولو محمد پاشا در لوله‌بورگاز ساخته شد؛ مجموعه‌ای که معمار کوجا سنان به دستور سوکولو محمد پاشا بنا کرد. شهرداری در حال مرمت حمام است تا از آن به‌عنوان موزه شهر استفاده شود. این بنا حمامی دوقلو به سبک کلاسیک ترکی است و بخش‌های جداگانه‌ای برای زنان و مردان دارد. ساختمان گنبدی‌شکل است و همراه با ۱۱ مغازه اطراف آن ساخته شد تا درآمدزایی کند.

محله یایلا در کرکلارالی چندین عمارت متعلق به قرن‌های نوزدهم و بیستم را در خود جای داده است. برخی از این بناها تغییر کاربری داده و به روی عموم گشوده شده‌اند و برخی دیگر هنوز مسکونی هستند. شناخته‌شده‌ترین عمارت به سبک عثمانی، خانه فرهنگ و هنر کرکلارالی است که به موزه حافظه شهر تبدیل شده است. این بنا با روایت‌های نوشتاری، تصویری و شنیداری و نیز تندیس‌های مومی، مرکزی مهم برای آشنایی با تاریخ غنی شهر است. در این محله همچنین نمونه‌ای از خانه مصطفی کمال آتاتورک در تسالونیکی ساخته شده است. خانه آتاتورک از همان نقشه معماری خانه آتاتورک در تسالونیکی پیروی می‌کند و شامل ورودی، آشپزخانه، اتاق مطالعه نظامی، اتاق کار، اتاق خواب، حمام و بخش‌هایی برای آتاتورک و کودکان خانه است.

عمارت دوداوغلو و خانه فرهنگ علی‌رضا افندی دو عمارت دیگر در محله یایلا هستند که شایسته توجه عموم‌اند. عمارت دوداوغلو که به قرن نوزدهم تعلق دارد، زمانی ساختمان اداری بود. خانه فرهنگ علی‌رضا افندی در طول تاریخ میزبان خانواده‌های یونانی، بلغاری و ترک بوده و اکنون میراث مشترک آن‌ها را به نمایش می‌گذارد. در این بنا که میراث‌دار فرهنگ‌های یونانی، بلغاری و مونته‌نگرویی است، برای هر فرهنگ اتاقی جداگانه در نظر گرفته شده است.

خیابان ایستاسیون نیز از دیدنی‌های این محله است. پارک‌های خیابان و به‌ویژه درختان نمدار خوش‌عطر آن، این خیابان را به مکانی دلپذیر برای گشت‌وگذار تبدیل کرده‌اند.

فانوس دریایی ایغنه‌آدا

فانوس دریایی ایغنه‌آدا در ساحل غربی دریای سیاه، در شهر ایغنه‌آدا از استان کرکلارالی قرار دارد و یکی از نمادهای تاریخی منطقه است. این فانوس در سال ۱۸۶۶ و در دوره سلطنت سلطان عبدالمجید عثمانی، پس از جنگ کریمه و برای ایمن‌سازی کشتیرانی در امتداد ساحل دریای سیاه ساخته شد.

این فانوس بر صخره‌ای در ارتفاع ۴۴ متری از سطح دریا قرار دارد و برج سنگی سفید آن نزدیک به ۲۵ متر ارتفاع دارد. فانوس در ابتدا با چراغ‌های نفتی و سازوکارهای ساعت‌مانند کار می‌کرد و بعدها نوسازی شد. امروزه همچنان مسیر رفت‌وآمد کشتی‌ها در دریای سیاه را هدایت می‌کند. این مکان در مجاورت پارک ملی جنگل‌های سیلابی ایغنه‌آدا قرار دارد و به‌خاطر تاریخ غنی، طبیعت اطراف و چشم‌اندازهای پانورامای ساحلی، بازدیدکنندگان بسیاری را جذب می‌کند.