ببین

محوطه باستانی کول‌تپه (کانیش-کاروم) (Kültepe)

کول‌تپه، جایی که اسنادی که تاریخ قیصریه را به ۶ هزار سال پیش می‌رسانند از دل خاک بیرون آمده‌اند، در ۲۱ کیلومتری مرکز قیصریه قرار دارد. محوطه باستانی کول‌تپه از یک تپه باستانی، که بقایای نخستین شهری است که هیتی‌ها در آناتولی بنا کردند، و کارومِ پیرامون آن تشکیل شده است و در آن بقایای ساختمان‌های اداری، بناهای مذهبی، خانه‌ها، دکان‌ها و کارگاه‌ها دیده می‌شود. مرکز کاروم‌ها، یعنی مستعمره‌های بزرگ تجاری که آشوری‌ها بنیان گذاشتند، کارومِ کول‌تپه بود و سایر کاروم‌ها را اداره می‌کرد. کول‌تپه به سبب در بر داشتن نخستین لوح‌های نوشتاری آناتولی و نیز به عنوان نخستین مرکز تجاری سازمان‌یافته جهان شهرت دارد. در این لوح‌ها که به خط میخی آشوری نوشته شده‌اند، نامه‌ها، سندها، مهرها و متن پیمان‌هایی وجود دارد که روابط سیاسی و حقوقی آن دوران را نشان می‌دهند. این لوح‌ها در سال ۲۰۱۵ در فهرست حافظه جهانی یونسکو ثبت شدند.

موزه باستان‌شناسی (Arkeoloji Müzesi)

موزه قیصریه که بر نخستین دوران‌های تاریخ قیصریه، شهری که در تاریخ ۶۰۰۰ ساله‌اش میزبان تمدن‌های بسیاری بوده، پرتو می‌افکند، مجموعه‌ای غنی دارد که صدها اثر، به‌ویژه یافته‌های کانیش-کاروم، یکی از مستعمره‌های آشوری، را به نمایش می‌گذارد. ساختمان موزه که به درون ارگ (قلعه درونی) قیصریه منتقل شده است، با زیرساخت مدرن و فناورانه خود به بازدیدکنندگان امکان سفر به قرن‌ها پیش را نیز می‌دهد.

برج ساعت (Saat Kulesi)

برج ساعت در سال ۱۹۰۷ به فرمان سلطان عبدالحمید دوم و با پشتیبانی حیدر بیگ، متصرف (حاکم) قیصریه، به دست استاد صالح اهل تاولوسون ساخته شد. در بخش کلاهک هرمی و نوک‌تیزی که برج را می‌پوشاند، دهانه‌ای مستطیل‌شکل و درون آن ناقوس ساعت قرار دارد. مصطفی کمال آتاتورک هنگامی که به قیصریه آمد، از همین مکان با مردم قیصریه سخن گفت.

موزه مردم‌شناسی (عمارت گوپ‌گوپ‌اوغلو) (Güpgüpoğlu Konağı)

عمارت گوپ‌گوپ‌اوغلو، کهن‌ترین و سالم‌ترین خانه از خانه‌های سنتی قیصریه، نخستین بار میان سال‌های ۱۴۱۹ تا ۱۴۹۷ ساخته شد و با افزوده‌ها و تغییراتی که تا قرن هجدهم ادامه یافت، گسترش پیدا کرد. این عمارت از دو بخش حرم‌سرا (اندرونی) و سلاملیک (بیرونی) رو به شمال تشکیل شده که هر یک حیاط مخصوص به خود دارند. تزئینات سنگی نمای بیرونی و نقاشی‌های قلم‌کاری روی چوب در فضای درونی این عمارت دوطبقه بسیار چشمگیر است. بخش شرقی عمارت که حرم‌سرا و سلاملیک در آن قرار دارند، در سال ۱۹۹۸ با انتقال موزه مردم‌شناسی به این مکان، به موزه تبدیل شد.

قلعه قیصریه (Kayseri Kalesi)

قلعه قیصریه از دو مجموعه بنای جداگانه، یعنی قلعه درونی و قلعه بیرونی، تشکیل شده است. باروهای بیرونی قلعه در سال ۲۴۲ میلادی به دستور گوردیانوس سوم، امپراتور روم، و قلعه درونی در آغاز قرن ششم میلادی به دستور ژوستینین، امپراتور بیزانس، ساخته شد. قلعه سیمای امروزی خود را عمدتاً در دوره سلجوقیان آناتولی و در جریان بازسازی و استحکام آن در برابر حملات مغولان به دست آورد. در سال ۲۰۰۸ تصمیم گرفته شد که قلعه به مرکز فرهنگی و هنری تبدیل شود.

خانه‌موزه آتاتورک (Atatürk Evi Müzesi)

این بنا که در مرکز قیصریه قرار دارد، در اواخر قرن نوزدهم به عنوان خانه مسکونی ساخته شد. مصطفی کمال آتاتورک از ۱۹ تا ۲۱ دسامبر ۱۹۱۹ در این خانه میهمان بود. این خانه یکی از نمونه‌های زیبای خانه‌های کلاسیک قیصریه است که امروزه تنها شمار اندکی از آن‌ها پابرجا مانده‌اند. لبه‌های بام و سایبان‌های زیرین شاه‌نشین (پیش‌آمدگی) که با نقش‌مایه‌های چوبی آراسته شده‌اند، جلب توجه می‌کنند.

مسجد جامع (جامع کبیر) (Ulu Camii)

این مسجد در مرکز قیصریه و در نزدیکی بازار سرپوشیده قرار دارد. با نام «جامع کبیر» نیز شناخته می‌شود و برای عبادت باز است. این مسجد که ساخت آن را میان سال‌های ۱۱۳۴ تا ۱۱۴۳ می‌دانند، از کهن‌ترین بناهای ترکی-اسلامی قیصریه است و از نظر نقشه، از نخستین نمونه‌هایی است که سنت مسجدسازی سلجوقیان بزرگ را در آناتولی زنده نگه داشته‌اند.

دارالشفا و مدرسه گوهر نسیبه (موزه تمدن سلجوقی) (Gevher Nesibe Darüşşifası ve Medresesi)

این بنا در دوره دولت سلجوقیان آناتولی، در سال ۶۰۲ هجری قمری برابر با ۱۲۰۵ میلادی، ساخته شد. مجموعه از بخش‌های مدرسه طب، آرامگاه، شفاخانه و بیمارخانه (بیمارستان روانی) تشکیل شده است. شفاخانه و مدرسه به صورت دو بنای جداگانه طراحی شده‌اند. می‌دانیم که در این بنا، که نخستین مدرسه طب عملی آناتولی بود، بیماری‌های روانی با صدای آب و موسیقی درمان می‌شد. امروزه این مجموعه به عنوان موزه تمدن سلجوقی کاربرد دارد؛ موزه‌ای که تمدن سلجوقی را از همه جنبه‌ها بررسی می‌کند و شیوه‌های درمان در بخش بیمارخانه را با بازسازی‌های نمایشی به بازدیدکنندگان معرفی می‌کند.

آرامگاه و گورستان سید برهان‌الدین (Seyyid Burhaneddin Türbesi)

سید برهان‌الدین، استاد حضرت مولانا و یکی از معماران معنوی قیصریه و آناتولی، در سال ۱۱۶۶ یا ۱۱۶۹ در ترمذ به دنیا آمد و در سال ۱۲۴۴ در قیصریه درگذشت. بنا به وصیت خودش، پس از درگذشتش آرامگاهی بر مزار او ساخته نشد. نقل شده است که در سال ۱۸۹۴، هنگامی که عابدین پاشا برای بازرسی به قیصریه آمد، ساخت آرامگاهی بر این مزار را به سلطان پیشنهاد کرد و به فرمان سلطان عبدالحمید دوم ساخت آرامگاه کنونی تصویب شد.

مسجد کورشونلو (احمد پاشا) (Kurşunlu Camii)

این مسجد که در سال ۱۵۷۳ به دست معمار سنان، که زادگاهش قیصریه بود، ساخته شد، در اصل «مسجد حاجی احمد پاشا» نام داشت، اما چون گنبد مرکزی آن با سرب پوشانده شده بود، «مسجد کورشونلو» (سربی) نام گرفت. این بنا تنها اثر معمار سنان در قیصریه است که تا به امروز باقی مانده است. شادروان (حوض وضوی) گنبددار حیاط، که بر طاق‌های جناغی استوار بر هشت ستون قرار دارد، جلب توجه می‌کند.

بازار سرپوشیده، بدستان و کاروانسراها (Kapalı Çarşı, Bedesten ve Hanlar)

گمان می‌رود این بنا که در میان بازارهای سرپوشیده دوره عثمانی، پس از بازار بزرگ استانبول بزرگ‌ترین بازار سرپوشیده به شمار می‌آید، در قرن پانزدهم ساخته شده باشد. بازار که در پی آتش‌سوزی تقریباً به طور کامل سوخته بود، با مصالح سنگی از نو ساخته شد. بازار سرپوشیده که قلب بافت تجاری قیصریه به شمار می‌رود، هنوز هم دکان‌هایی را در خود جای داده که در آن‌ها افزون بر خوراکی‌ها و صنایع دستی بومی، کالاهای گوناگونی فروخته می‌شود.

تالاس تاریخی (Talas)

تالاس با ارزش‌های باستان‌شناختی و میراث شهری تاریخی خود، سکونتگاهی کهن و از مراکز مهم تاریخی است که زندگی همچنان در آن جریان دارد. در سراسر این شهرستان بناهای تاریخی و مناطق طبیعی فراوانی وجود دارد که از آن جمله می‌توان به شهر زیرزمینی کوه علی، مسجد یامان دده، خانه فرهنگ و هنر یامان دده و کوچه علی صائب پاشا اشاره کرد.

کلیسای سورپ گریگور لوساووریچ (Surp Kirkor Lusovoriç Kilisesi)

این کلیسا به نام سورپ لوساووریچ (گریگور روشنگر) ساخته شده است؛ کسی که ارمنیان او را «نخستین کسی که در نور خداوند غرق شد» می‌دانند. این کلیسا یکی از مهم‌ترین کلیساهای ارمنی آناتولی است. در درون طاقی که در را قاب گرفته، کتیبه‌ای به زبان ارمنی قرار دارد که نشان می‌دهد کلیسا در سال ۱۸۸۵ مرمت شده است. فضای درونی کلیسا با نقاشی‌های دیواری (فرسک) دارای نقش‌مایه‌های هندسی و گیاهی آراسته شده است؛ بر لچکی‌ها صحنه‌هایی از کتاب مقدس و بر دیوارهای درونی نقش‌مایه‌های هندسی و گیاهی دیده می‌شود.

مسجد یامان دده (کلیسای پانایا) (Yaman Dede Camii)

این بنا در سال ۱۸۸۶ به دستور اسقف اعظم (متروپولیت) ایوانیس به عنوان کلیسای پانایا ساخته شد و در سال ۱۹۲۵ به مسجد تبدیل و برای عبادت گشوده شد. این بنا که در اصل کلیسا بود، بر اساس نقشه‌ای صلیبی‌شکل ساخته شده است و با افزودن محراب و منبر به مسجد تبدیل شد. بنایی که با نام کلیسای پانایا شناخته می‌شد، پس از تبدیل به مسجد «مسجد یامان دده» نام گرفت. در زیر بخش ایوان (تراس) مسجد، دکان‌هایی با سقف طاقی قرار دارند که امروزه کاربری فرهنگی دارند.

گرمیر تاریخی (Germir)

گرمیر در حدود ۶ کیلومتری مرکز شهر قرار دارد. پیشینه سکونت در این منطقه بازه زمانی گسترده‌ای را در بر می‌گیرد که دوره‌های هیتی، کاپادوکیه، روم و بیزانس، سلجوقی و عثمانی را شامل می‌شود. در گرمیر، جایی که ترک‌ها، ارمنیان و یونانیان سال‌های طولانی در کنار هم زندگی کردند، زبان رایج همواره ترکی بوده است. در گرمیر ۲ کلیسای یونانی، ۱ کلیسای ارمنی، ۲ مسجد، ۱ حمام، ۱ صرافی، ۱۵ روغن‌کشی (کارگاه استخراج روغن بزرک)، ۲۰ مغازه، ۶۵ دکان و ۱ کشتارگاه وجود دارد.

دونر کومبت (آرامگاه شاه‌جهان خاتون) (Döner Kümbet)

تاریخ دقیق ساخت این گنبدآرامگاه که به نام شاه‌جهان خاتون بنا شده، مشخص نیست، اما با توجه به ویژگی‌های معماری و تزئینی آن، احتمالاً در ربع آخر قرن سیزدهم ساخته شده است. تزئینات سنگی آن شکوه هنر ترک را بازتاب می‌دهد. از آنجا که نقش‌مایه‌های پیرامون این بنا به یکدیگر شباهت دارند و هنگام گردش به دور آن این حس را القا می‌کنند که گنبد نیز می‌چرخد، آن را «دونر کومبت» یعنی «گنبد گردان» می‌نامند.

زاویه اخی اوران (موزه) (Ahi Evran Zaviyesi)

این زاویه در ربع دوم قرن سیزدهم ساخته شد. این بنا متعلق به اخی اوران، بنیان‌گذار سازمان اخی‌گری است که در قرن سیزدهم تأثیر بسزایی بر قیصریه و آناتولی مرکزی گذاشت. این بنا از آن جهت که از نخستین نمونه‌های خود در آناتولی است، اهمیتی ویژه دارد و امروزه به عنوان موزه اصناف و پیشه‌وران مورد استفاده قرار می‌گیرد و نخستین موزه اصناف ترکیه به شمار می‌رود. در این موزه، سنگ دباغی چرم متعلق به اخی اوران و دیگر اشیای محلی به نمایش گذاشته شده است.

مدرسه صاحبیه (Sahabiye Medresesi)

این مدرسه که در میدان جمهوریت قرار دارد، در سال ۱۲۶۷ به دستور صاحب عطا، وزیر نامدار سلجوقی، ساخته شد. این بنا که مطابق سنت معماری سلجوقیان آناتولی تماماً از سنگ تراش ساخته شده، با سنگ‌کاری سردر خود جلب توجه می‌کند. سردر در هر دو سو با سه نوار پهن آراسته به نقش‌های هندسی، در بیرون آن با یک ردیف مقرنس از بالا تا پایین و در لبه‌های بیرونی با ستونچه‌هایی چسبیده با نقش زیگزاگ تزئین شده است.

خانه معمار سنان (Mimar Sinan Evi)

خانه معمار سنان، زادگاه سنان، معمار نامدار تاریخ معماری ترک، در محله آغیرناس در ۲۷ کیلومتری مرکز استان قرار دارد. آغیرناس با دالان‌ها، غارها و بقایای شهرهای زیرزمینی‌اش، سکونتگاهی است که دست‌کم از ۳۰۰۰ سال پیش تا به امروز پابرجا مانده است. مردم آغیرناس افزون بر بافندگی دستی، در کارهای ساختمانی همچون سنگ‌تراشی، بنایی، نقاشی تزئینی، رنگ‌کاری و گچ‌کاری نیز استادند. در این شهرک، افزون بر خانه‌ای که معمار سنان در آن به دنیا آمد، نمونه‌های گوناگونی از معماری مسکونی، چشمه‌ها، شهرهای زیرزمینی و کلیساها وجود دارد. تخمین زده می‌شود که ۸۰ درصد از بافت سکونتگاهی شهرک آغیرناس، که آب‌های ژرف و طبیعتی سرسبز دارد، شهر زیرزمینی باشد.

شهر زیرزمینی آغیرناس (Ağırnas Yer Altı Şehri)

پیداست که برخی بخش‌های این شهر زیرزمینی پیش از میلاد ساخته شده و در سال‌های بعد نیز بخش‌هایی به آن افزوده شده است؛ طاقچه‌ها و نقاشی‌های آن نشان می‌دهند که بیشتر میان قرن‌های اول تا سیزدهم میلادی از آن استفاده می‌شده است. آغیرناس با دالان‌ها، غارها و بقایای شهرهای زیرزمینی‌اش، مرکز سکونتی است که به نظر می‌رسد دست‌کم از ۳ هزار سال پیش مردم در آن زندگی می‌کرده‌اند. هرچند از دوره سلجوقی سند تاریخی درباره گذشته آغیرناس در دست نیست، اسنادی از دوره عثمانی وجود دارد.

کلیسای اندورلوک (کلیسای آیا تریادا) (Endürlük Kilisesi)

این کلیسا که در محله اندورلوک از توابع تالاس قرار دارد، یک کلیسای ارتدوکس ترک است که با کتیبه‌ای مربوط به سال‌های ۱۸۳۱ تا ۱۸۳۵ به دوران ما رسیده است. سه قدیسی که این کلیسای ساخته‌شده در سال ۱۸۳۵ به نام آنان نام‌گذاری شده، آندرونیکوس، پروووس و تاراخوس هستند. پیرامون کلیسا را دیوارهای بلندی فرا گرفته است.

پل تک‌گوز (Tekgöz Köprüsü)

این پل در سال‌های ۱۲۰۲ تا ۱۲۰۳ ساخته شد و هدف از ساخت آن، برقراری ارتباط میان قیرشهیر و قیصریه بود. پل ۱۲۰ متر طول دارد. این پل سنگی که بر رود قزل‌ایرماق قرار دارد، از سنگ تراش ساخته شده و دهانه‌ای به قطر ۲۷ متر و ارتفاع ۱۸ متر دارد. به سبب طاق بزرگش، مردم محلی آن را «تک‌گوز» (تک‌چشم) و «یالنیزگوز» (چشم تنها) می‌نامند.

مسجد جامع بونیان (Ulu Cami - Bünyan)

این مسجد همچنان فعال و برای عبادت باز است. در سال ۱۳۳۳ به دست کالویان، یکی از معماران نامدار آن دوران، ساخته شد. بنا محوطه‌ای مستطیل‌شکل در امتداد جنوبی-شمالی را در بر می‌گیرد و نقشه‌ای بازیلیکایی دارد. روی آن با بام گلی بر تیرهای چوبی پوشانده شده است. بنا از بیرون نمایی حجیم و استوار دارد و با معماری چشمگیرش دیدنی است.

کاروانسرای قراطای - بونیان (Karatay Kervansarayı)

این کاروانسرا در سال ۶۳۸ هجری قمری (۱۲۴۰-۱۲۴۱ میلادی) ساخته شد. دیوارهای بیرونی این کاروانسرا، که کمابیش به قلعه‌ای کوچک می‌ماند، بسیار بلند ساخته شده‌اند. این کاروانسرا یکی از منزلگاه‌های مهم جاده ابریشم بود و برای اقامت کاروان‌های آن روزگار بنا شد. از دو بخش تابستانی و زمستانی تشکیل شده است. در بخش تابستانی فضاهای خدماتی و بخشی رواق‌دار وجود دارد، در حالی که بخش زمستانی فضایی کاملاً سرپوشیده است. کاروانسرا حمام و مسجد کوچکی نیز دارد. افزون بر این، در معماری آن تزئینات مهمی به چشم می‌خورد که توجه تاریخ‌نگاران هنر را به خود جلب می‌کند.

کاروانسرای سلطان‌خانی - بونیان (Sultanhanı Kervansarayı)

کاروانسرای سلطان‌خانی در شهرستان بونیان و در ۴۷ کیلومتری قیصریه قرار دارد. این اثر که گمان می‌رود میان سال‌های ۱۲۳۲ تا ۱۲۳۶ ساخته شده باشد، یکی از زیباترین نمونه‌های سبک معماری سلجوقی است. بنا از دو بخش تابستانی و زمستانی تشکیل شده که نیازهای کاروان‌ها در هنگام اقامت در آن‌ها برآورده می‌شد. از این میان، بخش شمالی بخش تابستانی و بخش جنوبی بخش زمستانی را تشکیل می‌دهد.

نقش برجسته صخره‌ای فراکتین (Fraktin Kaya Kabartması)

این نقش‌برجسته‌ها بر صخره‌ای در کنار رود قره‌سو، نزدیک روستای فرهتین در شهرستان دولی، کنده شده‌اند. در اینجا، در دو قطعه به‌خوبی حفظ‌شده، پیشکش آیینی نوشیدنی (لیباسیون) از سوی شاه و ملکه در پیشگاه خدا و الهه به تصویر کشیده شده است. در یکی از نقش‌برجسته‌ها، نام ملکه همراه با نام سرزمینش با هیروگلیف‌های درشت نوشته شده است. پیکره ملکه که در سمت راست نقش‌برجسته قرار دارد بلندتر است و پیکره الهه از ملکه کوتاه‌تر است؛ پیکره شاه نیز کوتاه‌تر تصویر شده است. ملکه پودوهپا بالاتر از دیگر پیکره‌ها ایستاده، در حالی که الهه نشسته و پاهایش را دراز کرده است. کتیبه هیروگلیف بالای سر ملکه دو برابر بزرگ‌تر از کتیبه بالای سر شاه به نظر می‌رسد. این تفاوت‌ها چنین تفسیر شده‌اند که نقش‌ها در زمان‌های متفاوت و به دست دو گروه جداگانه از پیکرتراشان ساخته شده‌اند.

چشمه سیتماپینار (Sıtmapınar Çeşmesi)

این بنا که در شهرستان فلاحیه قرار دارد، در دوره رومیان ساخته شده و امروز نیز همچنان مورد استفاده است.

بنای یادبود رومی (Roma Anıtı)

این بنا در منطقه قازیقلی در شهرستان فلاحیه قرار دارد و در قرن‌های دوم و سوم میلادی ساخته شده است. بنا ساختاری مستطیل‌شکل در امتداد شمالی-جنوبی دارد. ورود به آن از دری است که در میانه نمای جنوبی گشوده شده است. در دیوارهای شرقی، غربی و شمالی بنا، پنجره‌ای با طاق گرد تعبیه شده است.

قلعه زامانتی (قلعه ملک‌غازی) (Zamantı Kalesi)

قلعه زامانتی در روستای ملک‌غازی در شهرستان پینارباشی قیصریه قرار دارد. این قلعه در دوره بیزانس و با هدف کنترل راه‌های زامانتی و البستان ساخته شد. از آثار و نشانه‌ها پیداست که پس از آنکه بیزانسی‌ها سلطه خود را بر منطقه از دست دادند، این قلعه به ترتیب در دوران دانشمندیان، سلجوقیان و عثمانیان نیز مورد استفاده و مرمت قرار گرفته است. قلعه زامانتی بنایی است که با صخره‌های آهکی محل خود یکپارچه شده است. پیداست که در گذر زمان و تحت تأثیر فرهنگ‌های گوناگون، بخش‌هایی به این بنا افزوده شده است.

پل شاهرخ (Şahruh Köprüsü)

این پل در شهرک قره‌اوزو در شهرستان ساری‌اوغلان در استان قیصریه قرار دارد و امروزه نیز همچنان مورد استفاده است. هرچند سال دقیق ساخت آن مشخص نیست، گمان می‌رود در حدود سال ۱۴۸۰ ساخته شده باشد. این پل ۱۵۵ متر طول دارد و با هشت دهانه طراحی شده است.

بنای یادبود امامقلی (İmamkulu Anıtı)

این بنای یادبود در شهرستان تومارزای قیصریه قرار دارد. این اثر، نقشی بر برآمدگی صخره‌ای در منطقه امامقلی است و یکی از بناهای یادبودی به شمار می‌رود که بر سر راه کیزوواتنا، پادشاهی باستانی آناتولی، در دوره هیتی و قرن سیزدهم پیش از میلاد ساخته شده‌اند. در این نقش‌برجسته صخره‌ای، خدای توفان، سه خدای کوه و یک شاه به تصویر کشیده شده‌اند. در برابر پیکره شاه یا شاهزاده، خدای توفان و آسمان نمایش داده شده که بر پشت سه خدای کوه، که سرهایشان را به جلو خم کرده‌اند، پا گذاشته و پای چپش را بر ارابه‌ای نهاده که دو گاو نر (هوم و سنی) آن را می‌کشند. در سمت چپ، پیکره شاهی ایستاده دیده می‌شود که جامه‌ای تا زانو و کفش‌هایی با نوک برگشته بر تن دارد، در دست چپش نیزه‌ای گرفته و در دست راستش کمانی است که بر شانه آویخته است.

کلیسای تومارزا (کلیسای سورپ بوغوس بدروس) (Tomarza Kilisesi)

این کلیسا در مرکز شهرستان تومارزا قرار دارد و در سال ۱۸۳۵ ساخته شده است. با آنکه سنگ‌هایی از دیوارهایش فروریخته، بنا همچنان پابرجاست. این کلیسا که در امتداد شرقی-غربی ساخته شده، نارتکس (سرسرای ورودی) ندارد. در آن، نقاشی‌های دیواری بازتاب‌دهنده آن دوران و کتیبه‌هایی به زبان ارمنی بر طاق محراب (اپسیس) دیده می‌شود.

دره اردملی (Erdemli Vadisi)

دره اردملی (اردمسین) در ۶۵ کیلومتری قیصریه قرار دارد و در دوره بیزانس سکونتگاهی مهم به شمار می‌رفت. شهرستان یشیل‌حصار، که این دره تابع آن است، در دوره بیزانس «کیزیسترا» نامیده می‌شد. دره اردملی حدود یک کیلومتر طول دارد و یک بنای کاخ و هشت کلیسای صخره‌ای را در خود جای داده است: کلیسای مسجد، کلیسای قدیس اوستاتیوس، نمازخانه تدفین دو‌اپسیسی، کلیسای قدیس نیکولائوس، کلیسای قدیس میخائیل، کلیسای دوازده حواری، کلیسای چهل شهید و کلیسای تک‌شبستانی.

محوطه باستانی سوغانلی (Soğanlı Örenyeri)

محوطه باستانی سوغانلی در دره‌ای قرار دارد که در آن کلیساهای صخره‌ای و غارها با خانه‌های امروزی درهم آمیخته‌اند. سوغانلی از دوره روم به عنوان سکونتگاه مورد استفاده قرار گرفت. رومیان فضاهای صخره‌ای دامنه‌های دره را به عنوان گورستان و بیزانسی‌ها به عنوان کلیسا به کار می‌بردند. سوغانلی از قرن چهارم میلادی یکی از مراکز مسیحیت در کاپادوکیه بود و اهمیت خود را در قرن‌های هفتم و هشتم نیز حفظ کرد. در سوغانلی افزون بر کلیساها و صومعه‌های فراوانی که در دل صخره کنده شده‌اند، هزاران کبوترخانه، غار و پناهگاه نیز وجود دارد. در سوغانلی که بر بستری از سنگ توف بنا شده، نزدیک به ۵۰ کلیسای صخره‌ای و غار وجود دارد و دودکش‌های پری آن نیز به زیبایی شهره‌اند. در غارها، کلیساها و گورها نقاشی‌هایی از حضرت عیسی و حواریون دیده می‌شود. از کلیساهای مهم سوغانلی می‌توان به کلیسای قره‌باش، کلیسای گنبددار (قبه‌لی)، کلیسای تختالی (قدیسه باربارا)، کلیسای ییلانلی (مارها)، کلیسای ساقلی (پنهان)، کلیسای توقالی، کلیسای باللیق و کلیسای گییکلی (آهوها) اشاره کرد.

محله‌های گوزل‌اوز و باش‌کوی – کلیسای قدیس جرج (Güzelöz ve Başköy Mahalleleri – Aziz George Kilisesi)

محله‌های گوزل‌اوز و باش‌کوی که در کناره‌های دره قرار دارند، با کلیساهای تاریخی و فضاهای کنده‌شده در صخره، از مکان‌های مهم منطقه به شمار می‌روند. محله باش‌کوی با چشم‌انداز طبیعی بی‌همتا و کلیسای تاریخی قدیس جرج، یکی از مهم‌ترین مناطق تاریخی منطقه است.

کتابخانه شهر قیصریه (کلیسای مریم مقدس) (Kayseri Şehir Kütüphanesi)

می‌دانیم که این بنای کلیسا، که با توجه به جزئیات معماری‌اش گمان می‌رود در قرن نوزدهم ساخته شده باشد، پیش‌تر با نقاشی‌های دیواری آراسته بوده است؛ اما امروزه روی این تزئینات با رنگ‌های یکدست پوشانده شده است. این کلیسا که امروز در وضعیت خوبی قرار دارد، به عنوان کتابخانه شهر خدمت می‌کند و نخستین و تنها کتابخانه ترکیه است که از کلیسا به کتابخانه تبدیل شده است.

مسجد قلعه (مسجد فاتح) (Kale Camii)

این مسجد در گوشه شمال غربی ارگ (قلعه درونی) قیصریه ساخته شده است. همان‌گونه که با نام مسجد فاتح شناخته می‌شود، مسجد قلعه نیز خوانده می‌شود. بانی آن سلطان محمد فاتح است. از آنجا که مسجد کتیبه ندارد، تاریخ ساخت آن مشخص نیست. مسجد فاتح بنایی گنبددار با نقشه مربع و ساخته‌شده از سنگ تراش است که در گوشه شمال غربی قلعه درونی قیصریه، با تکیه دادن پشت خود به دیوار قلعه، بنا شده است. این مسجد با نقشه تک‌گنبدی که بر چهار دیوار استوار است، یکی از نمونه‌های معماری اوایل دوره عثمانی است.

خانه و میراث معنوی سومونجو بابا در قیصریه (Somuncu Baba)

سومونجو بابا، که نام اصلی‌اش حامد حمیدالدین است، در سال ۱۳۳۱ در محله آقچه‌قیا از توابع شهرستان تالاس قیصریه به دنیا آمد و یکی از مهم‌ترین معماران معنوی آناتولی است. سومونجو بابا که زمینه‌ساز پرورش شخصیت‌های بزرگی چون حاجی بایرام ولی و عزیز محمود هدایی بود، نخستین آموزش‌های خود را از پدرش شمس‌الدین موسی فرا گرفت و سپس در مراکزی چون دمشق، تبریز و اردبیل به تحصیل علم پرداخت.

سومونجو بابا تا هفده‌سالگی در آقچه‌قیای تاریخی، واقع در میان کوه ارجیس و کوه علی در شهرستان تالاس قیصریه، زندگی کرد و پس از کراماتی که از او سر زد، برای گریز از شهرت به بورسا کوچ کرد. در آنجا به سبب پخش نان (سومون) میان مردم، به «سومونجو بابا» (بابای نانوا) شهرت یافت و پس از اقامت در آقسرای، در آخرین منزلگاه خود، شهرستان دارنده در ملاطیه، درگذشت.

خانه‌ای که او در آن به دنیا آمد، چله‌خانه‌اش و مسجد یادگار دوره عثمانی که بر فراز آن ساخته شده، که همگی به دست شهرداری تالاس مرمت شده‌اند، به عنوان میراث تاریخی فروتنی که گواه کودکی و نخستین گام‌های معنوی سومونجو بابا هستند، در قیصریه چشم‌به‌راه کشف شدن‌اند.