قوم یهود روابط تاریخی عمیقی با آناتولی دارند. قدمت بقایای سکونتگاههای یهودیان در شهرهای باستان در امتداد اژه، مدیترانه و سواحل دریای سیاه، مانند ساردس به اوایل قرن 4 قبل از میلاد مسیح باز میگردد. یک ستون برنزی که در آنکارا یافت شده، نشانگر حقوقی است که امپراطور آگوستوس به یهودیان اعطا کرده بود. امپراتوری عثمانی در طول حکمرانی خود، اقامتگاهی مطمئن برای استقبال از یهودیان بود. در اوایل قرن 14 تعدادی از یهودیان اخراج شده از اروپای غربی در قلمرو عثمانی مستقر شدند.
اولین هفت شورای مسیحیت در آسیای صغیر و به طور خاص در شهرهای امروزی ازنیک، بورسا، استانبول و سلجوق ازمیر برگزار شد. هفت شورای برگزار شده بین سالهای 325 الی 787 میلادی، عمدتاً به دلیل در نظر گرفتن اختلافات اعتقادی شهرت دارند. آنها همچنین در مورد موضوعات عملی كه در قوانین شرعی وضع شده بود، حكم صادر كردند.
میراث چند فرهنگی ترکیه به هزاران سال پیش برمی گردد و نشانگراسکان مداوم تمدن ها و مردمی با ادیان مختلف میباشد. فرهنگ های محلی از طریق مسیرهای تجاری از نظر زبان، ادبیات، موسیقی، معماری و تقریباً هر جنبه ای از فرهنگ باهم ادغام شدند.
مساجد چوبی سلجوقی و عثمانی آناتولی نمونههای نادر و چشمگیری از معماری مذهبی با استفاده از چوب و تزئینات دستساز هستند. مساجد ستوندار و چوبی مسقف در قونیه، آنکارا و کاستامونو از دوره سلجوقیان آناتولی و دوره خاننشینیها تا به امروز باقی ماندهاند. سنت ساخت مساجد با سقف و ستونهای چوبی تا اوایل قرن 20 در مناطق دور از مرکز در دوره عثمانی ادامه داشت. مساجد با سقف و ستون چوبی در آناتولی در فهرست موقت میراث جهانی یونسکو قرار دارد.
سنت پوئل حدود 5 سال پس از میلاد در تارسوس، کیلیکیا، منطقهای در جنوبشرقی ترکیه به دنیا آمد. سنت پوئل در چندین سفر تبلیغی خود به بسیاری از مناطق آسیای صغیر رفت و کلام مسیح را در سراسر منطقه پخش کرد. با خواندن رسائل پوئل و کتاب اعمال رسولان، از زندگی و سفرهای او مطلع میشویم. پوئل در سه سفر تبلیغی با همراهانش بیش از 10 هزار مایل را به شکل پیاده و نیز از راه دریا طی کرد. وی در چهارمین سفر تبلیغی خود، به تنهایی از قدس به رم به راه افتاد و در پایتخت درگذشت.
در هر دو دین مسیحیت و اسلام از اصحاب کهف صحبت به میان آمده است.
در آیات 9 الی 26 سوره 18 از قرآن کریم که سوره کهف نام دارد، قصه انسانهایی که سالیان طولانی در خوابی عمیق فرو رفتند و به اصحاب کهف معروف شدند، به تفصیل نقل شده است. در این نسخه، تعداد دقیق افرادی که به خواب رفته بودند، مشخص نشده است و آمده است که فقط خداوند تعداد دقیق آنها را میداند.
شهرهای سیواس و ارزروم به دلیل موقعیتهای جغرافیایی خود در محل تلاقی مسیرهای باستانی تجارت مانند جاده ابریشم، میراث فرهنگی چندلایه را به رخ میکشند. این شهرها در نتیجه موقعیتهای مهم و استراتژیک خود بین آسیا و آناتولی به عنوان مراکز مهم دینی نیز رونق یافتند.
هنگامی که ترکها در قرن یازدهم به آناتولی رسیدند، فیلسوفانی مانند مولانا جلالالدین رومی، حاجی بکتاش ولی و شاگردان آنها، به طرز ماهرانهای مفاهیم اسلامی را با فرهنگ سنتی ترکی تلفیق کردند. خاک آناتولی، جایی که مملو از منابع و اعتقادات باستان بود، مکان مناسبی برای تلفیق اندیشهها بود.
مادر زمین و الهههای مادر
ترکیه خاستگاه اولین مزارع ساختهشده توسط بشر در جهان است. کشاورزان اولیه، الهه مادر را به خاطر اینکه به آنها غذا میداد، پرستش میکردند. اولین زیارتگاه این مادر زمین در تپه باستانی چاتال هویوک یافت شده است الهه مادر زمین بیش از 6000 سال بزرگترین الوهیت بود و به نامهای مختلف پرستش میشد. نام اولیه او کوبابا است. برخی اوقات کیبله است، برخی اوقات در قالب الهههای یونانی مانند آرتمیس، آفرودیت یا دمتر ظاهر میشود. یکی از مقدسترین مکانها معبد آرتمیس (آرتمیسیوم) در افس، یکی از عجایب هفتگانه جهان بود.