ارسلان‌تپه: محوطه‌ای ثبت‌شده در یونسکو که جامعه دولتی در آن زاده شد
ارسلان‌تپه، محوطه باستان‌شناسی ۸۰۰۰ساله ملاطیه، تپه‌ای نوسنگی است که چندین سکونتگاه در آن، یکی روی دیگری، کشف شده‌اند. این محوطه عظیم که جامعه دولتی در آن زاده شد، اخیراً در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است. ارسلان‌تپه در موقعیتی ممتاز در دشت حاصلخیز ملاطیه قرار دارد؛ تپه‌ای به ارتفاع ۳۰ متر و مساحت حدود ۴٫۵ هکتار که در طی هزاره‌ها از روی هم ساخته شدن سکونتگاه‌ها پدید آمده است. این تپه حدود ۱۲ کیلومتر با کرانه غربی رودخانه فرات فاصله دارد و در سوی دیگر، دامنه‌های رشته‌کوه آنتی‌توروس آن را احاطه کرده‌اند. ارسلان‌تپه در هزاره‌های ۶ و ۵ پیش از میلاد مسکونی بوده، اما درخشان‌ترین و پررونق‌ترین دوره آن هزاره ۴ پیش از میلاد بود که در آن مجموعه کاخ ساخته شد. هیتی‌ها ارسلان‌تپه را «ملاتیا» می‌نامیدند، در حالی که در منابع آشوری متأخر و اورارتویی از آن با نام‌های «ملید»، «ملیدو» یا «ملیتیا» یاد شده است. ارسلان‌تپه یکی از بزرگ‌ترین تپه‌های ترکیه است و گمان می‌رود که طی چندین هزاره میزبان تمدن‌های بسیاری بوده است. شواهد حاکی از سکونت کوتاه‌مدت در دوره نوآشوری است و این محوطه در دوره رومی بازسازی شد و سرانجام در دوره بیزانسی به‌عنوان گورستان مورد استفاده قرار گرفت. ارسلان‌تپه تغییرات بنیادینی را در روابط انسانی در دوران شکل‌گیری دولت نشان می‌دهد؛ دورانی که جوامع آناتولی شرقی و میان‌رودانی را در طول کل هزاره ۴ پیش از میلاد درگیر کرد. این محوطه شاهدی استثنایی بر نخستین ظهور جامعه دولتی در خاورمیانه است که در ابتدا با تمدن بزرگ اوروک در هزاره ۴ پیوند داشت. این تبادل سنت‌های فرهنگی و ارزش‌های اجتماعی به پیدایش نظام‌های اجتماعی و سیاسی نوینی انجامید که بر پایه سلسله‌مراتب، تفاوت‌های اجتماعی، امتیازات اقتصادی و روابط جدید قدرت بنا شده بودند. این تحولات به نوبه خود به پیشرفت‌های تازه‌ای در معماری عظیم، فناوری اداری و نمادشناسی قدرت در بازنمایی هنری منجر شد.